Türkiye’nin NATO üyeliği

Sovyetler Birliği  ile  Lenin  zamanında imzalanan  Brest Litovsk Barış Antlaşması ,  Moskova Antlaşması  ve  Kars Antlaşması ‘na rağmen, 2. Dünya Savaşı sırasında  Stalin ‘in önce 1939’da  Molotov  kanalıyla  Ribbentrop  ve  Hitler ‘den, daha sonra da 1945’te  Truman  ve  Churchill ‘den Türkiye  sınırları ile ilgili talepleri dolayısıyla Türkiye, Batı ittifakı ve NATO ile yakınlaşmıştır.

1950 ‘de  Adnan Menderes  hükümeti döneminde TBMM  kararıyla  Kore Savaşı ‘na  Birleşmiş Milletler  komutası altında  ABD  ve  Güney Kore ‘nin yanında çarpışmak üzere asker gönderilmiş ve böylece NATO üyeliği konusundaki niyetini uluslararası arenaya göstermiştir.

Kore savaşında verilen şehitler dönemin muhalefet lideri İsmet İnönü  ve partisi  CHP  tarafından NATO üyeliği için yapılan bir taviz olarak adlandırılmıştır.

Başlangıçta 12 devletin iştirakiyle akdedilmiş olan Kuzey Atlantik Antlaşmasına Londra’da  17 Ekim   1951  tarihinde düzenlenen bir  Protokol ile  Türkiye  ve  Yunanistan ‘ın da katılımları onaylanmış,  Türkiye 18 Şubat  1952 ‘de yine  Fuat Köprülü ‘nün dışişleri bakanlığını yaptığı  Adnan Menderes  hükümeti döneminde NATO’ya resmen üye olmuştur.

Norveç ,  Danimarka  gibi üyeler Türkiye’nin üye olmasına, çok yakın zamana kadar  Monarşi  ile yönetildiği ve yeterli  demokrasi  tecrübesi olmadığı gerekçesiyle uzun müddet karşı çıkmışlardır.

8 Eylül  1952 ‘de  Türkiye NATO’ya kabul edildikten yedi ay sonra  İzmir ‘de Müttefik Kara Kuvvetleri Karargahı (LANDSOUTHEAST) kurulmuş, karargahın başına ABD’li bir korgeneral getirilmiştir.  1954 ‘te karargaha Fransa, İngiltere ve İtalya’dan askerler dâhil edilerek üs güçlendirilmiştir.

“NATO Kuvvetler Statüsü Sözleşmesi”  adlı uluslararası anlaşma,  İzlanda  hariç, NATO üyesi diğer devletler tarafından imzalanmıştır. Sözleşme Türkiye tarafından 10 Mart  1954  tarihli ve 6375 sayılı kanunla onaylanmıştır.

NATO Kuvvetleri Sözleşmesi, her biri oldukça detaylı kaleme alınmış yirmi maddeden oluşur. Kısaca bu anlaşmayla ABD’nin Türkiye topraklarında askerî tesisler ve üstler kurması ve askeri personel bulundurulması kabul edilmiştir.

1966 ‘da, NATO’ya ait haber alma tesislerinin sayısı 112’ydi. Türkiye’de 35 kilometrekarelik alan NATO’nun denetiminde olup buraya, bakanlar dahil Türk yetkililerin NATO komutasından izinsiz girmesi yasaktı.

ABD  ile  Türkiye  arasında  1976  yılında imzalanan “ABD-Türkiye Savunma ve İşbirliği Anlaşması”, İncirlik, Kargaburun ve haber alma tesislerinin NATO adına ABD tarafından kullanılmasını sağladı.

1980  yılında  12 Eylül Darbesi  sonrasında imzalanan “Savunma ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması” ise 12 askeri üssün NATO adına ABD tarafından 5 yıllık kullanılmasına karar verildi. Bu anlaşma, ABD’nin talebi doğrultusunda halen yürürlüktedir.

Advertisements

Yazar: Ömer M.

Kim ki bize anlatır kendini? Hatırlatmıyorsa bir kişi kendini unuttu diye kınamamalı hiçbir kimseyi.

Düşüncenizi belirtin