Bürokrasi

Bürokrasi; devletin vermiş olduğu hizmetleri üretmekten sorumlu büroların toplamı olarak tanımlanabilir.

Tarihsel Süreç

Kamusal hizmetlerinin görülmesi ve devletle vatandaşlar arasındaki etkileşim memurlar aracılığıyla sağlandığı için her türlü devlet örgütlenmesinde bürokrasiye ihtiyaç duyulmaktadır. Tarihsel süreçte güçlü devletlerin öne çıkan özelliklerinin başında, gelişmiş bürokratik yapılara sahip olmaları gelmektedir. Farazmand, Pers İmparatorluğu’nda yönetsel fonksiyonlar ve örgütsel yapılar bakımından oldukça gelişmiş, etkin ve verimli işleyen bir bürokrasiden söz etmektedir. Hatta Pers bürokrasisinin, Roma, İslam devletleri ve Osmanlı İmparatorluğu’nu da etkilediğini ifade etmektedir. Devletlerin büyümesi, gelişmesi, sunmak zorunda olduğu hizmetlerin çeşitlenmesi ve toplumsal alana müdahalesi, daha örgütlü, nitelikli ve fazla sayıda devlet görevlisinin çalıştırılmasını zorunlu hale getirmiştir. Ancak devletin büyümesi toplum üzerindeki kontrolü arttırdığı için devletle toplum arasındaki mesafe açılmıştır. Böylece, devletin görünen yüzünü oluşturan bürokrasi hakkında olumsuz düşünceler türemeye başlamıştır (Farazmand, 2009:19-52).

Bürokrasi tanımlamaları genellikle olumsuz yargılar içermektedir. Birçoğuna göre bürokrasi, etkisizliği, verimsizliği, anlamsız ve zaman alıcı formaliteleri, yani kırtasiyeciliği çağrıştırmaktadır. Siyasal alanda ise bürokrasi, idari devlet mekanizması yani yönetme işlevinin yerine getirilmesi ile görevli devlet memurları ve kamu görevlilerini ifade etmek için kullanılmaktadır (Heywood, 2012a:451). Bürokrasinin doğuşunun siyasal mücadelelere dayanması ve mevkilerin siyasal bir kaynak olarak düşünülmesi sonucu alım-satıma konu edilmesi, kavramın genellikle olumsuz anılmasına neden olmaktadır (Drefyus, 2007:15-40). Bundan dolayı halk dilinde bürokrasi ve bürokrat kavramlarına hakaret içeren anlamlar yüklendiği görülmektedir (Mises, 2010:19-20).

Kavramın ilk kez 1745 yılında, koyu renkli kumaşla örtülmüş yazı masası anlamına gelen “burra” olarak, Fransız fizyokrat ve iktisatçı Vincent de Gournay tarafından kullanıldığı kabul edilmektedir. Bürokrasinin siyasal, sosyal ve yönetsel boyutlara sahip olması, kavrama değişik anlamlar yüklenmesine yol açmaktadır. Ancak kavramın en yaygın kullanımı, örgütlerin yapısal özelliklerini tanımlamada başvurulan, Weber’in bürokrasi anlayışını yansıtan rasyonel bir örgüt olarak tanımlanmasıdır (Eryılmaz, 2013:19-20). Weber’e göre bürokrasi; yasalar ya da yönetmeliklerce düzenlenmiş belirli resmî yetki alanlarının geçerli olduğu; hiyerarşik bir örgüt yapısına sahip; yazılı belgelere ve uzmanlığa dayanan; belirli bir eğitimden geçmiş kişilerin tüm kapasitesini kullandıkları, gayrişahsi ve biçimsel bir örgüt yapısıdır (Weber, 2004:289-292).

Özellikle Fransız Devrimi ile birlikte tanrısal otoriteye dayalı devlet anlayışının yerini seküler devlet anlayışının alması, devlet kavramını gayri şahsileştirdiği için modern devlette kamu görevlileri kralın hizmetkârları konumundan devletin memurları konumuna gelmiştir (Ateş, 2003:59). Bundan dolayı Weber’in özelliklerini sıraladığı bürokrasi anlayışı, büyük küçük her örgütte uygulanabilen kurallara sahip, rasyonel ve verimli bir sistem (Weber, 2011:16-17) olarak kabul edilmiştir.

Ancak bürokrasinin her zaman rasyonel ve verimli bir sistem olarak işlevlerini yerine getirdiğini iddia etmek mümkün değildir. Temel görevi siyasal kararları uygulamak olan bürokrasi, özellikle konumunun çok iyi belirlenmediği ülkelerde, siyasal iktidarlarla mücadeleye girerek gerilimlere neden olabilmektedir (Durgun, 2002:83).

Advertisements

Yazar: Ömer M.

Kim ki bize anlatır kendini? Hatırlatmıyorsa bir kişi kendini unuttu diye kınamamalı hiçbir kimseyi.

“Bürokrasi” için 1 yorum

  1. Bürokrasi, toplumda tabandan yukarıya doğru çıktıkça daralan bir yapı içinde
    örgütlenmiş olan, kişisellikten uzak genel kurallara göre çalışan profesyonel
    görevliler grubunun adıdır. Bürokrasiyi belirleyen temel özellik, oldukça gelişmiş
    iş bölümü ve görevlerde uzmanlaşmadır.

Düşüncenizi belirtin